Πρόταση για το
πρόγραμμα δράσης της ΠΟΣΔΕΠ
στο 17ο Συνέδριο της
ΠΟΣΔΕΠ - Οι θέσεις μας
Φεβρουάριος 2026
Α. Το πανεπιστήμιο την προηγούμενη περίοδο
Η υποβάθμιση των
ΑΕΙ, που συνεχίστηκε και εντάθηκε με την ψήφιση του ν.5094/24 με τον ειρωνικό
τίτλο «Ενίσχυση του Δημόσιου Πανεπιστημίου», ενώ σήμανε την έναρξη λειτουργίας
ιδιωτικών πανεπιστημίων, παρακάμπτοντας την ουσία του άρθρου 16 του
Συντάγματος, η επιβολή ενός πειθαρχικού πλαισίου που περιορίζει τη δημοκρατική
αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων και μετατοπίζει τη λειτουργία τους προς ένα πιο αυταρχικό
μοντέλο και οι μισθολογικές διεκδικήσεις των μελών ΔΕΠ ήταν τα κυριότερα
ζητήματα της διετίας.
Ο νόμος 4957/22
«Νέοι ορίζοντες για τα ΑΕΙ», υπερσυγκεντρωτικός στις αρμοδιότητες,
υπερρυθμιστικός σε λεπτομέρειες, παραμένει στοιχείο οπισθοδρόμησης ευνοώντας τη διαπλοκή, τη χειραγώγηση και τον
αυταρχισμό της διοίκησης. Παράλληλα η απίστευτη γραφειοκρατία, που έχει πλέον
ψηφιοποιηθεί, αποστερεί παραγωγικό χρόνο και καταπνίγει τις ερευνητικές και
εκπαιδευτικές προσπάθειες.
Η χρηματοδότηση των
ΑΕΙ από τον τακτικό προϋπολογισμό, από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ, το
πρώην Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων), και από τους ΕΛΚΕ, συνεχίζει να μην
καλύπτει τις πάγιες και ανελαστικές δαπάνες των ιδρυμάτων με αποτέλεσμα οι
υποδομές, κτιριακές, διδακτικές και ερευνητικές να υποβαθμίζονται συνεχώς. Στην
έρευνα, πέραν της έλλειψης τακτικής χρηματοδότησης και την ανυπαρξία
στρατηγικής, η αβελτηρία του Υπουργείου και οι σκανδαλώδεις ευνοιοκρατικοί
χειρισμοί της αξιολόγησης (βλ. «Συμπράξεις», «Αστέρια») είχαν συνέπεια την
απώλεια πόρων και ανέδειξαν την λανθασμένη αποκοπή της ΓΓΕΤ από το Υπ.
Παιδείας.
Οι νέες θέσεις
μελών ΔΕΠ καλύπτουν οριακά και με καθυστέρηση τις αφυπηρετήσεις, με συνέπεια,
μετά την εφαρμογή των κριτηρίων της ΕΘΑΑΕ, να υπάρχουν πανεπιστήμια που
παίρνουν αριθμό θέσεων μικρότερο από τις αφυπηρετήσεις εντείνοντας τη μείωση
του προσωπικού τους. Παρομοίως, οι ελάχιστες νέες θέσεις ΕΕΠ, ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ,
διοικητικών, υστερούν κατά πολύ από τις αφυπηρετήσεις και οι ελλείψεις των ΑΕΙ
αυξάνονται.
Μετά από προσφυγή
της ΠΟΣΔΕΠ, το νέο μισθολόγιο του 2023 επαναφέρει οριακά, και όχι για όλους, τις
αποδοχές στο επίπεδο του 2012, το οποίο είχε κριθεί ως ελάχιστο από το ΣτΕ ήδη
το 2014, επισημοποιώντας απώλειες εννιά
ετών. Αυτές καλύφθηκαν εν μέρει μόνο, για τα έτη 2015-16 καθώς και μόνο για
όσους προσέφυγαν έγκαιρα στα δικαστήρια. Ακόμα και αυτές οι αποδοχές του 2012 αποτελούν
περικοπές στο μισθολόγιο του 2003, καθώς δεν λάβαμε τις αυξήσεις που δόθηκαν
στα ειδικά μισθολόγια το 2008-2009. Με δυο λόγια, οι αποδοχές των
πανεπιστημιακών σήμερα βρίσκονται στα επίπεδα αυτών του 2003.
Η ίδρυση και λειτουργία
των νέων κολεγίων - ιδιωτικών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, χωρίς να
εξεταστούν οι επιπτώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα και την αγορά εργασίας, όταν
παράλληλα δεν έχει εκπονηθεί στρατηγικός σχεδιασμός για την ανάπτυξη της
Ανώτατης καθώς και της Μετα-Δευτεροβάθμιας μη-Ανώτατης Εκπαίδευσης, αποτελεί
ακόμα ένα σημαντικό πλήγμα στα δημόσια πανεπιστήμια, ιδίως σε αυτά της
περιφέρειας, τα οποία η πολιτεία έχει εγκαταλείψει.
Η ίδρυση
ξενόγλωσσων ΠΜΣ, χωρίς συγκεκριμένη
στρατηγική στόχευση, με αδιαφανές πλαίσιο λειτουργίας, με αμφίβολη ποιότητα -
δεδομένων των υφιστάμενων προβλημάτων στα κανονικά προγράμματα - και σκοπό την
προσέλκυση εσόδων, είναι απαράδεκτη και αποδυναμώνει ένα δυνητικό αναπτυξιακό
εργαλείο των ελληνικών Πανεπιστημίων, που θα μπορούσε να βοηθήσει ουσιαστικά
στη διεύρυνση της διεθνούς τους αναγνώρισης.
Β. Τι χρειάζεται
το πανεπιστήμιο σήμερα– τι προτείνουμε
Το ελληνικό δημόσιο
πανεπιστήμιο, υποφέρει από την χρόνια υποχρηματοδότηση και την έλλειψη
σύγχρονων υποδομών, τη γραφειοκρατία, την έλλειψη προσωπικού και τις
υποβαθμισμένες αποδοχές του, την περιορισμένη σύνδεση των πανεπιστημίων με την
αγορά εργασίας και την παραγωγή, τη χαμηλή ελκυστικότητα επιστημόνων της διασποράς.
Το πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει
σήμερα σύνθετες και ανατρεπτικές προκλήσεις που συνδέονται με την γεωπολιτική
αστάθεια, τη διεθνοποίηση της εκπαίδευσης, την πριμοδότηση ιδιωτικών παρόχων
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τη ραγδαία διάδοση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και
ευρύτερα της Τεχνητής Νοημοσύνης και της χρήσης Big Data, τις δημογραφικές αλλαγές και
τις περιφερειακές ανισότητες.
Οι συνθήκες αυτές δημιουργούν
νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα θέτουν ζητήματα ποιότητας σπουδών,
αξιολόγησης και ακαδημαϊκής ακεραιότητας, έγκαιρης ανανέωσης των προγραμμάτων
σπουδών και βιωσιμότητας τμημάτων και κλάδων που δεν συνδέονται με τεχνολογική
καινοτομία. Τα θέματα αυτά οφείλουμε να εξετάσουμε με κριτική προσέγγιση και
αδογμάτιστη ανάλυση.
Οι θέσεις μας για
την αντιμετώπιση των προβλημάτων και τη μεταρρύθμιση της τριτοβάθμιας
εκπαίδευσης περιλαμβάνουν τα εξής σημεία:
- Οι παρεμβάσεις
στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και γενικότερα στην εκπαίδευση προϋποθέτουν ευρείες
συναινέσεις και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που δεν θα ανατρέπονται από την επόμενη
κυβέρνηση ή τον επόμενο Υπουργό Παιδείας. Ένα σχέδιο για την εκπαίδευση που να
προσφέρει ουσιαστικές και ρεαλιστικές επιλογές εκπαίδευσης, κατάρτισης και
επαγγελματικής πορείας, δίπλα στον ως τώρα επίσημο μονόδρομο
Λύκειο-Πανεπιστήμιο.
- Είναι απαραίτητο
ένα νέο θεσμικό πλαίσιο λιτό, με κατάργηση των συγκεντρωτικών ρυθμίσεων του
Ν.4957/22, που να καθορίζει γενικές αρχές σε κεντρικά θέματα λειτουργίας και
διοίκησης, να παρέχει ευελιξία στα ιδρύματα, τα οποία να εξειδικεύουν τις
γενικές διατάξεις μέσα από τους οργανισμούς και τους εσωτερικούς κανονισμούς
και να ενισχύει την αυτοδιοίκηση, μεταφέροντας αρμοδιότητες από το Υπουργείο
Παιδείας.
- Ο τρόπος
διοίκησης των ΑΕΙ πρέπει να στηρίζεται αφενός στα σύγχρονα μοντέλα
διακυβέρνησης οργανισμών με βάση την διαφάνεια, την αξιοκρατία, τη λογοδοσία,
την απόδοση, τη διάκριση εξουσιών, την ισότιμη συμμετοχή, όπως και σε καλές
πρακτικές ξένων πανεπιστημίων. Το γενικό πλαίσιο διοίκησης θα πρέπει να παρέχει
στα ιδρύματα τη δυνατότητα να διαμορφώνουν τη δική τους φυσιογνωμία και ρόλο
στον Εσωτερικό τους Κανονισμό.
- Ο ακαδημαϊκός
χάρτης της χώρας πρέπει να επανεξεταστεί με ακαδημαϊκά, χωροταξικά αναπτυξιακά
και εθνικά κριτήρια, όχι με άκριτη χρήση της «ελκυστικότητας» που δήθεν καταγράφεται με την ΕΒΕ. Απαιτείται ουσιαστική διερεύνηση
της σκοπιμότητας και της βιωσιμότητας των νέων τμημάτων πρώτα, και των
μεταπτυχιακών που έχουν αυξηθεί πληθωριστικά, με βάση την αναπροσαρμογή των
επιστημονικών τους πεδίων σε σχέση με τις σύγχρονες επιστημονικές κατευθύνσεις
αλλά και ικανότητα παροχής ποιοτικής εκπαίδευσης, στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδιασμού της
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με ουσιαστικό ρόλο της ΕΘΑΑΕ και με επανασύσταση του
Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας.
- Οι απαραίτητοι
πόροι για υποδομές (κτιριακές, διδακτικές και ερευνητικές) να διατίθενται με
ορίζοντα τετραετίας, ώστε το κάθε ίδρυμα να μπορεί να κάνει το δικό του
προγραμματισμό, να θέτει τους δικούς του στόχους και σύμφωνα με αυτούς να
αξιολογείται.
- Να δίνονται νέες
θέσεις που να υπερκαλύπτουν την ετήσια μείωση των μελών ΔΕΠ σε κάθε ΑΕΙ, και με
τα κριτήρια της ΕΘΑΑΕ να κατανέμονται πρόσθετες θέσεις, που είναι απόλυτα
αναγκαίο να παρέχονται για να βελτιωθεί η αναλογία διδασκόντων-φοιτητών.
- Να διαμορφωθεί
νέο μισθολόγιο μελών ΔΕΠ, με αυξημένο επίπεδο αποδοχών, και αντίστοιχη αύξηση
στις συντάξεις, που να καλύπτει την επί σχεδόν 20ετία υστέρηση του ειδικού
μισθολογίου των πανεπιστημιακών.
- Να σταματήσει η
συστηματική πολιτική υποβάθμισης της εκπαιδευτικής διαδικασίας και
εμβαλωματικής αντιμετώπισης των πάγιων αναγκών με λογικές επιδότησης της
ανεργίας, με πρόσκαιρες επισφαλείς θέσεις έκτακτου προσωπικού, μέσα από τα
προγράμματα «απόκτησης διδακτικής εμπειρίας».
- Να ενισχυθεί η
έρευνα, με περιορισμό της ασφυκτικής γραφειοκρατίας στη διαχείρισή της, και με
τακτική, συνεπή, περιοδική προκήρυξη ερευνητικών προγραμμάτων. Να δοθούν
κίνητρα για τη συμμετοχή των μελών ΔΕΠ και για την προσέλκυση νέων
ερευνητών/ερευνητριών, με βελτίωση των εργασιακών συνθηκών.
- Σήμερα πλέον η έρευνα
και η παραγωγή γνώσης κατευθύνεται και εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από
κλειστά, ιδιόκτητα οικοσυστήματα μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών και «μαύρα
κουτιά» αλγορίθμων, χωρίς δημόσια λογοδοσία.
Είναι απαραίτητη η θεσμική και ουσιαστική συμμετοχή των δημόσιων ΑΕΙ
στον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη λειτουργία εθνικών και ευρωπαϊκών υποδομών
και κέντρων Τεχνητής Νοημοσύνης, με παράλληλη, σταθερή κρατική χρηματοδότηση
για την ανάπτυξη Ηθικής, Ανοικτής και Ανεξάρτητης ΤΝ εντός των πανεπιστημίων.
- Σε συνθήκες
παραβίασης των διεθνών κανόνων δικαίου, κατεδάφισης του status quo, γεωπολιτικής αστάθειας και όξυνσης των διεθνών
ανταγωνισμών με ενεργό πολεμικό μέτωπο στην Ουκρανία, η στροφή της Ευρώπης στην
πολεμική οικονομία και οι διεθνείς εξελίξεις προκαλούν ανησυχία και αποτελούν
εύλογα για την ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα ένα πεδίο ανάλυσης και μελέτης. Στην
προσπάθεια αυτή το δημόσιο πανεπιστήμιο μπορεί και πρέπει να έχει ρόλο, διαθέτοντας
συσσωρευμένο τεχνικοεπιστημονικό, πνευματικό, πολιτιστικό γνωστικό κεφάλαιο, και
υπηρετώντας την ανάπτυξη νέας γνώσης και καινοτομίας, την καλλιέργεια κριτικού
πνεύματος, τη διάδοση ανθρωπιστικών αξιών, τη συνεργασία των λαών και την
προώθηση της ειρήνης. Θεωρούμε επίσης την ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής
βιομηχανίας και την ανάπτυξη εγχώριας
τεχνογνωσίας πατριωτικό καθήκον, επειδή συμβάλλουν στην ασφάλεια, την
άμυνα, την ακεραιότητα και την ανεξαρτησία της χώρας.
- Για τις
διεκδικήσεις μας και την αντιμετώπιση της πολιτικής της κυβέρνησης
υποστηρίζουμε μαζικές κινητοποιήσεις με ανοικτό πανεπιστήμιο και παρόντες
φοιτητές και καθηγητές. Δεν αποδεχόμαστε πράξεις αυθαιρεσίας και επιβολής, που πλήττουν
δικαιώματα, την ακαδημαϊκή λειτουργία και την εικόνα του δημόσιου πανεπιστημίου,
αποτελώντας την καλύτερη διαφήμιση των ιδιωτικών.
- Ζητάμε την
κατάργηση των απαράδεκτων νέων πειθαρχικών ρυθμίσεων του ν. 5224, που δημιουργούν ένα αυταρχικό πλαίσιο,
εισάγοντας ιδιώνυμα αδικήματα, δυσανάλογες ποινές που
παραβιάζουν την αρχή της αναλογικότητας, αναστολή φοίτησης που παραβιάζει
προδήλως το τεκμήριο της αθωότητας, υποχρεωτική αναφορά αδικημάτων και
ποινικοποίηση της ελευθερίας του λόγου
Γ. Η δράση μας
στη ΠΟΣΔΕΠ
Στο διάστημα της
προηγούμενης διετίας συμβάλαμε ενεργά στη διοίκηση της ΠΟΣΔΕΠ και στις
συλλογικές διεκδικήσεις για αξιοπρεπείς μισθολογικές και εργασιακές συνθήκες,
καθώς και για τη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης. Πρέπει
να διατηρηθεί το κλίμα σύνθεσης και σύγκλισης που επικράτησε το προηγούμενο
διάστημα στα διοικητικά όργανα της Ομοσπονδίας, που είχε ως αποτέλεσμα πολλές
αποφάσεις να λαμβάνονται με πλειοψηφία που υπερέβαινε τις παρατάξεις του
προεδρείου, ακόμη και ομόφωνα στα πιο κρίσιμα ζητήματα.
Η ΠΟΣΔΕΠ οφείλει να
λειτουργεί με νηφαλιότητα, θεσμική σοβαρότητα και κοινωνική ευθύνη,
αναγνωρίζοντας τις μεγάλες μεταβολές της εποχής και προβάλλοντας αποφασιστικά
την ανάγκη διαμόρφωσης μιας εθνικής στρατηγικής για τη δημόσια τριτοβάθμια
εκπαίδευση.
Σήμερα περισσότερο
από ποτέ, απαιτείται μια ισχυρή, τεκμηριωμένη και αξιόπιστη εκπροσώπηση του
δημόσιου πανεπιστημίου. Χρειαζόμαστε μια ΠΟΣΔΕΠ που θα διεκδικεί με σχέδιο και
σοβαρότητα την ουσιαστική ενδυνάμωση του δημόσιου πανεπιστημίου ως θεμελιώδους
πυλώνα κοινωνικής κινητικότητας, μείωσης των ανισοτήτων, κοινωνικής συνοχής και
βιώσιμης ανάπτυξης.
Σήμερα, το έτος
2026, δεν μπορεί να τίθεται υπό αμφισβήτηση η υβριδική διαδικασία με την οποία
πραγματοποιείται το παρόν Συνέδριο, καθώς και τα δύο προηγούμενα, και η
υβριδική συμμετοχή πρέπει να αποτελεί στο εξής τον πάγιο τρόπο διεξαγωγής του
Συνεδρίου της ΠΟΣΔΕΠ. Επιπρόσθετα, οι εκλογές για ανάδειξη των συνέδρων σε κάθε
Σύλλογο, οι οποίες ήδη στους μισούς Συλλόγους διεξάγονται ηλεκτρονικά, θα
πρέπει α) να διεξάγονται με ηλεκτρονική ψηφοφορία, ανεξάρτητα από την πρόβλεψη
του οικείου καταστατικού για την ανάδειξη της εκλογής Διοικητικού Συμβουλίου,
που αποτελεί χωριστή διαδικασία, και β) να πραγματοποιείται την ίδια ημερομηνία
πανελλαδικά, με βάση την προκήρυξη του Συνεδρίου από τη Διοικούσα
Επιτροπή.
ΚΙΝΗΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ