Για τη δημιουργία ενός νέου Υπουργείου Έρευνας και Ανώτατης Εκπαίδευσης
Δύο λάθη δεν κάνουν ένα σωστό
6 Δεκεμβρίου 2025
Με τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού για τη δημιουργία ενός νέου Υπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας [1] που θα περιλαμβάνει και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αποσπώντας την από το Υπουργείο Παιδείας, προβάλλεται ένα νέο «μεγάλο αφήγημα» για το μέλλον (ο πρωθυπουργός το αποκάλεσε «αλλαγή πίστας» [2]).
Η διεθνής πρακτική και η λογική είναι ξεκάθαρες: η έρευνα και η ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να εποπτεύονται από τον ίδιο θεσμικό φορέα, ώστε να εξασφαλίζεται συνοχή, συνέχεια και ενιαίο στρατηγικό όραμα. Αυτό σε ορισμένες χώρες υλοποιείται από ένα αντίστοιχο υπουργείο.
Όμως η πραγματικότητα για την Ελλάδα είναι απλή: το πρόβλημα που τώρα υποτίθεται ότι θα λυθεί, δημιουργήθηκε το 2019 από την ίδια κυβέρνηση, όταν ξαφνικά μετέφερε τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας στο Υπουργείο Ανάπτυξης & Επενδύσεων (και αργότερα τη μετονόμασε σε ΓΓ Έρευνας και Καινοτομίας), αποσυνδέοντας τον τομέα της έρευνας από το έως τότε ονομαζόμενο Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων.
Δύο λάθη δεν κάνουν ένα σωστό. Ποιος ο λόγος να προστεθεί ένα ακόμη υπουργείο στο πολυμελές κυβερνητικό σχήμα; Η λύση είναι απλή και εφαρμόσιμη: προκειμένου να αποκατασταθεί ο φυσικός και λειτουργικός δεσμός ανάμεσα στην έρευνα και την εκπαίδευση, αντί να προστεθεί ένα ακόμη επίπεδο διοικητικής πολυπλοκότητας, πρέπει να διορθωθεί (και ας μην ομολογηθεί) το λάθος του 2019, και να επανέλθει η ΓΓΕΚ στο Υπουργείο Παιδείας - είτε ως Γενική Γραμματεία είτε ως αναβαθμισμένο Υφυπουργείο.
Η προσέγγιση της πολιτικής για την έρευνα που ακολουθεί η κυβέρνηση είναι εμφανώς επικοινωνιακή, αφού οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες προβλήθηκαν παράλληλα με τον ορισμό επιτροπής που θα εξετάσει τα σχετικά θέματα [3], αντί, όπως είναι λογικό, να εξαχθούν τα πορίσματα της επιτροπής και να ακολουθήσουν οι πολιτικές αποφάσεις και η ανακοίνωσή τους.
Αυτό επιβεβαιώνεται όταν εξετάσουμε την πραγματική πολιτική πράξη: Την ίδια στιγμή που εξαγγέλλεται Υπουργείο Έρευνας και ο πρωθυπουργός δηλώνει πως είναι στρατηγική επιλογή «να γίνει η Ελλάδα μια χώρα που προσελκύει ταλέντο, δημιουργεί καινοτόμες επιχειρήσεις, κρατά τους νέους επιστήμονες εδώ και φέρνει πίσω όσους έφυγαν» [2], με τις νέες ρυθμίσεις στο στρατολογικό νομοσχέδιο καθιστά πρακτικά απαγορευτική τη συνέχιση της σταδιοδρομίας των νέων ερευνητών στο εξωτερικό και τον επαναπατρισμό όσων βρίσκονται ήδη σε διεθνή πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα [4].
Η κυβέρνηση επί χρόνια αγνοεί τις ουσιαστικές ανάγκες του ερευνητικού οικοσυστήματος, όπως αναδείχθηκε με την πρόσφατη κρίση στο ΕΣΕΤΕΚ και τις παραιτήσεις κορυφαίων επιστημόνων, οι οποίοι αντέδρασαν στην αδιαφορία και την απαξίωση που βιώνει ο χώρος της έρευνας εδώ και χρόνια [5]. Παράλληλα, το προηγούμενο διάστημα ο επιστημονικός κόσμος βίωσε τις σκανδαλώδεις και ρουσφετολογικές αναθέσεις ερευνητικών προγραμμάτων στις «Συμπράξεις» και τα «Αστέρια» με εικονικές διαδικασίες αξιολόγησης [6].
Η ουσιαστική μεταρρύθμιση στον χώρο της έρευνας και της ανώτατης εκπαίδευσης δεν απαιτεί νέα υπουργεία και επικοινωνιακές εξαγγελίες. Απαιτεί σοβαρότητα, μακρόπνοο και συναινετικό σχεδιασμό, σταθερή και διαφανή χρηματοδότηση, αξιοκρατία, θεσμική συνέχεια και πραγματική εμπιστοσύνη στην ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα.
Δ Ι Ο Ι Κ Ο Υ Σ Α Ε
Π Ι Τ Ρ Ο Π Η
Κ Ι Ν Η Σ Η Σ Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Α Κ Η Σ Α Ν Α Β Α Θ Μ Ι Σ Η Σ
Παραπομπές
[1] Κ. Μητσοτάκης: Σχέδιο της 3ης
τετραετίας, για υπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
Ναυτεμπορική 25-11-2025
https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/2038466/k-mitsotakis-schedio-tis-3is-tetraetias-gia-ypoyrgeio-ereynas-kainotomias-kai-tritovathmias-ekpaideysis/
[2] Νέο υπουργείο Έρευνας και
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης προανήγγειλε ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης, esos 23-11-2025
https://www.esos.gr/arthra/96428/neo-ypoyrgeio-ereynas-kai-tritobathmias-ekpaideysis-proaniggeile-o-prothypoyrgos-k
[3] Σύσταση ομάδας εργασίας για την ενοποίηση του χώρου της Έρευνας, της Καινοτομίας και της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ΑΠΕ-ΜΠΕ 19-11-2025 https://www.amna.gr/home/article/949870/Sustasi-omadas-ergasias-gia-tin-enopoiisi-tou-chorou-tis-Ereunas--tis-Kainotomias-kai-tis-Tritobathmias-Ekpaideusis
[4] ΚΙΠΑΝ - Για τις στρατολογικές
ρυθμίσεις στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Άμυνας - Παραβλέπεται ο στρατηγικός
ρόλος της επιστημονικής διασποράς και η ανάγκη επαναπατρισμού των νέων
επιστημόνων, 5-12-2025
https://kipan-aei.blogspot.com/2025/12/05.html
Βλ. και σχόλια στη διαβούλευση του νομοσχεδίου https://www.opengov.gr/mindefence/?p=7443#comments
[5] Παραιτήσεις στο ΕΣΕΤΕΚ,
σκανδαλώδης εικονική αξιολόγηση στις «Συμπράξεις» και καθυστερήσεις στο ΕΛΙΔΕΚ.
Γιατί άραγε χωλαίνει η έρευνα; 12-2-2025
https://kipan-aei.blogspot.com/2025/02/12.html
[6] ΚΙΠΑΝ -
Σκανδαλώδης, πρωτοφανής και απαράδεκτη η διαδικασία αξιολόγησης των ερευνητικών
προτάσεων στο έργο «Συμπράξεις Ερευνητικής Αριστείας», 6-12-2024
https://kipan-aei.blogspot.com/2024/12/06.html
ΚΙΠΑΝ - Για τη σκανδαλώδη αξιολόγηση στο πρόγραμμα «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια
μας», 10-9-2025
https://kipan-aei.blogspot.com/2025/09/10.html